Mất trắng vụ dứa
Mấy bữa nay, bà Phạm Thị Thế (thôn Khắc Dũng, xã Hà Long, tỉnh Thanh Hóa) chẳng buồn bước chân xuống ruộng dứa. Không chỉ riêng bà, cả thôn, cả xã này đều có những gia đình rơi vào cảnh đồng ruộng thất thu.
Cách đây chưa lâu, đồi dứa của gia đình bà Thế đang xanh tốt bỗng quắt lại, lá đổi màu nâu đỏ, loang lổ cả cánh đồng. Bà liên tục mua thuốc, phun hết lượt này đến lượt khác nhưng dứa vẫn lụi dần.
Hơn 4ha đất nhận khoán của Nông trường Hà Trung (nay là Công ty cổ phần Phát triển Tân Hà Trung) là sinh kế của vợ chồng bà Thế mấy chục năm nay, năm ngoái bà nhượng lại một phần cho con vì sức khỏe không còn cho phép. Phần diện tích 2ha còn lại đang vào giai đoạn cho quả cũng đang nằm chờ chết vì bệnh lây lan.
Đi tìm nguyên nhân
Tại ruộng dứa ở thôn Khắc Dũng (xã Hà Long), mùi dứa hỏng bốc lên chua nồng. Giữa khoảng không gian mịt mờ ấy, nỗi thất vọng hằn rõ trên từng gương mặt khắc khổ của nông dân. Họ từng hi vọng về một vụ dứa được mùa, được giá, nay bỗng chốc tan theo mây gió.
Theo cơ quan chuyên môn, bệnh thối nõn trên cây dứa chủ yếu do hai chủng nấm Phytophthora nicotianae và Phytophthora parasitica gây ra. Ảnh: Quốc Toản.
Theo chị Tạ Thị Quyên - phụ trách kỹ thuật Công ty cổ phần Phát triển Tân Hà Trung, nguyên nhân khiến nhiều diện tích dứa bị bệnh là do nhiễm nấm gây thối rễ và nõn. Khi nấm vừa xâm nhập, cây dứa vẫn giữ màu xanh do độ ẩm ngoài đồng còn cao, người trồng rất khó phát hiện. Nhưng chỉ cần thời tiết chuyển sang lạnh, hanh khô, cây mất nước là lập tức ngả vàng rụi rồi đổ ngục. Chính việc "đánh lừa" thị giác của cây dứa khiến nông dân không kịp trở tay, đến lúc phát hiện thì diện tích thiệt hại đã quá lớn.
Được biết, Công ty cổ phần Phát triển Tân Hà Trung có vùng trồng dứa với diện tích 1.047ha (trong đó khoảng 800ha đất có dứa), tập trung tại phường Quang Trung, Bỉm Sơn và xã Hà Long. Đây là vùng nguyên liệu quan trọng, cung cấp hàng chục nghìn tấn dứa mỗi năm cho thị trường. Tuy nhiên vụ thu 2024 và xuân 2025, đã chứng kiến mức độ thiệt hại chưa từng có do bệnh thối nõn. Tỷ lệ cây bị vàng lá, thối hỏng và chết nõn được thống kê ở mức 30 - 40% trên diện tích có trái. Nhiều ruộng dứa bị hư hại nặng khiến người trồng gần như mất trắng.
Theo cơ quan chuyên môn, bệnh thối nõn trên cây dứa chủ yếu do hai chủng nấm Phytophthora nicotianae và Phytophthora parasitica gây ra. Ở các ruộng bị gây hại nặng còn xuất hiện mùi hôi thối do nhiễm thêm vi khuẩn Pseudomonas và Erwinia. Điều kiện ẩm ướt, nhiệt độ thấp (15 - 25°C) là môi trường lý tưởng để nấm phát triển, trong khi thời gian nấm tồn tại trong đất có thể kéo dài tới nửa năm.
Dứa thối gốc, thối nõn, chết hàng loạt. Ảnh: Quốc Toản.
Ngoài ra, năm 2025 thời tiết đặc biệt bất lợi. Từ tháng 7 đến giữa tháng 11 khu vực Thanh Hóa liên tục hứng nhiều đợt mưa lớn do ảnh hưởng các cơn bão số 3, 5, 10, 11 và các đợt không khí lạnh. Độ ẩm cao kéo dài khiến nguồn nấm phát tán nhanh trên diện rộng, trong khi cây dứa bị suy yếu, giảm sức chống chịu.
Tình trạng canh tác liên vụ cũng góp phần khiến bệnh bùng phát mạnh. Người trồng thường phá bỏ cây bệnh rồi trồng lại ngay, thời gian đất nghỉ ít khiến nấm tồn dư, tích tụ qua từng vụ. Mặt khác, trong quá trình phòng trừ, nhiều hộ sử dụng thuốc bảo vệ thực vật nhưng không tuân thủ kỹ thuật như phun sai thời điểm, không phun lặp lại hoặc dùng chưa đúng thuốc. Một số hộ bón phân mất cân đối, đặc biệt bón thừa đạm khiến cây mềm yếu, dễ nhiễm bệnh hơn.