Sở hữu hương vị độc đáo cùng kích thước nhỏ, ớt gió vùng cao phía Bắc đang chuyển mình từ loại gia vị bản địa thành sản phẩm nông nghiệp đắt giá, mở ra hướng đi bền vững cho kinh tế nông thôn.
Khi nông sản lập đỉnh giá
Tại thị trường tiêu dùng phía Bắc cũng như các đô thị lớn, ớt gió (còn gọi là ớt thóc) đang khẳng định vị thế riêng trong phân khúc gia vị cao cấp.
Khác biệt với các giống ớt thông thường được thu hoạch khi chín đỏ, ớt gió được ưa chuộng nhất lúc quả còn xanh nhờ độ giòn, vị cay cay cùng mùi thơm đặc trưng. Sự đắt đỏ của loại nông sản này phản ánh rõ quy luật cung - cầu và chi phí sản xuất thực tế.
Ớt gió hương vị cay dịu, lại có mùi thảo mộc khác biệt.
Khảo sát thị trường trong vụ sản xuất năm 2026 ghi nhận mức giá tiêu thụ của ớt gió dao động ở ngưỡng rất cao. Tại các khu vực trồng tập trung, giá bán ngay tại vườn đầu vụ đạt khoảng 300.000 đồng/kg và giữ mức 240.000 - 250.000 đồng/kg ở thời điểm giữa vụ.
Tuy nhiên, khi vận chuyển đến các trung tâm tiêu thụ lớn như Hà Nội hay TP.HCM, giá bán lẻ thường vọt lên mức 600.000 - 650.000 đồng/kg, thậm chí chạm mốc 1 triệu đồng/kg vào dịp cao điểm cận Tết do nguồn cung khan hiếm.
Lý giải nguyên nhân tạo nên mức giá này, các chuyên gia kinh tế nông nghiệp chỉ ra rằng rào cản lớn nhất nằm ở khâu thu hái. Do kích thước trái siêu nhỏ nên cần tới hàng nghìn quả mới đủ 1 kg khiến việc thu hoạch tốn rất nhiều thời gian và nhân công.
Bên cạnh đó, thời tiết khắc nghiệt vùng cao như sương muối hay khô hạn kéo dài khiến năng suất trung bình bị ảnh hưởng đáng kể khiến sản lượng toàn vùng khó tăng bứt phá trong ngắn hạn.
Dù giá bán hấp dẫn, quy mô sản xuất hiện vẫn chủ yếu ở các hộ gia đình, với diện tích nhỏ và phương thức canh tác xen canh. Điều này giúp người dân tận dụng đất trống trong vườn cây ăn quả hoặc ruộng sản xuất nhưng cũng khiến nguồn cung khó đồng đều giữa các hộ và các vụ.
Khi nhu cầu tăng, việc mở rộng sản xuất vì thế không chỉ phụ thuộc vào diện tích mà còn cần tính đến nhân công, kỹ thuật chăm sóc và khả năng duy trì chất lượng.
Chiến lược OCOP và bài toán kéo dài chuỗi giá trị
Dù đối mặt với rào cản về quy mô canh tác, hiệu quả kinh tế trên từng đơn vị diện tích của ớt gió lại vượt trội so với nhiều cây trồng truyền thống.
Ghi nhận tại xã Vân Sơn (tỉnh Phú Thọ) cho thấy, trong tổng số 72 hộ dân tại xóm Dồ, đã có khoảng 40 - 50 hộ chủ động đưa ớt gió vào trồng xen canh trên đồi quýt cổ hoặc dưới ruộng. Mô hình này giúp nhiều gia đình thu hái thêm hàng chục đến cả trăm triệu đồng mỗi vụ chỉ từ vài chục đến vài trăm gốc ớt, tạo bước đệm kinh tế vững chắc bên cạnh cây ăn quả chủ lực.
Nhận diện tiềm năng này, chính quyền địa phương tỉnh Phú Thọ đang tích cực thúc đẩy kế hoạch đưa ớt gió trở thành sản phẩm OCOP đặc trưng. Việc chuẩn hóa quy trình canh tác và xây dựng thương hiệu OCOP không chỉ giúp xác lập nguồn gốc xuất xứ rõ ràng mà còn tạo nền tảng để kết nối nông nghiệp với mô hình du lịch trải nghiệm sinh thái vùng cao.
Để giải bài toán biến động giá theo mùa vụ, xu hướng đa dạng hóa sản phẩm chế biến đang được đẩy mạnh. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào việc bán quả tươi dễ hư hỏng khi vận chuyển xa, các cơ sở nông sản đã phát triển nhiều mặt hàng giá trị gia tăng như ớt xóc muối, ớt ngâm giấm tỏi, măng tre ngâm ớt gió hay tương ớt đặc sản.
Việc chuyển dịch từ bán nguyên liệu thô sang chế biến sâu giúp kéo dài thời gian bảo quản, nâng cao giá trị thương mại và mở rộng kênh phân phối vào hệ thống bán lẻ hiện đại.
Khi được đầu tư bài bản về chất lượng, kiểm soát dịch bệnh và quy hoạch vùng trồng hợp lý, ớt gió hoàn toàn có đủ dư địa để thoát khỏi chiếc áo "cây trồng phụ" để trở thành thương hiệu nông sản đặc sản có sức cạnh tranh cao trên thị trường.
Kim Trang
Nguồn: Doanh nghiệp & Thương hiệu