Ngày 28/5/2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp phối hợp Trường Đại học Khoa học tự nhiên – Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức Hội thảo “Giải pháp quản lý ốc bươu vàng trên ruộng lúa theo hướng nông nghiệp sinh thái tại Đồng bằng sông Cửu Long”. Hội thảo có sự tham dự của khoảng 100 đại biểu là nhà khoa học, chuyên gia, cơ quan quản lý, hợp tác xã và nông dân sản xuất lúa trong khu vực.
Hội thảo nhằm đánh giá thực trạng gây hại của ốc bươu vàng trên đồng ruộng, đồng thời trao đổi, đề xuất các giải pháp quản lý theo hướng an toàn, hiệu quả và thân thiện môi trường, góp phần thúc đẩy phát triển nền nông nghiệp sinh thái bền vững cho vùng Đồng bằng sông Cửu Long.
Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Lê Hà Luân - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp chia sẻ: Đồng Tháp hiện là một trong những địa phương trọng điểm sản xuất lúa gạo của cả nước, giữ vai trò quan trọng trong vùng Đồng bằng sông Cửu Long – vùng sản xuất lúa chiến lược bảo đảm an ninh lương thực Quốc gia và đóng góp lớn cho xuất khẩu gạo của Việt Nam.
Đồng Tháp với diện tích lúa gieo trồng trên 611.000 ha, sản lượng ước đạt trên 4,1 triệu tấn/năm. Những năm qua, tỉnh tập trung tái cơ cấu ngành hàng lúa gạo theo hướng nâng cao chất lượng, giảm chi phí sản xuất, tăng giá trị gia tăng và phát triển bền vững; từng bước chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp; đồng thời thúc đẩy các mô hình canh tác sinh thái thân thiện mội trường, thích ứng biến đổi khí hậu và đáp ứng yêu cầu thị trường.
Trong tiến trình chuyển đổi đó, việc quản lý sinh vật gây hại trên cây lúa theo hướng sinh thái, an toàn và giảm phát thải đang trở thành yêu cầu cấp thiết.
Trong số đó, ốc bươu vàng là đối tượng gây hại đáng quan tâm tại nhiều địa phương. Ốc bươu vàng có khả năng sinh sản nhanh, phát tán mạnh qua hệ thống kênh rạch và gây thiệt hại lớn ở giai đoạn lúa gieo sạ, mạ non. Quản lý hiệu quả ốc bươu vàng theo hướng sinh thái không đơn thuần là xử lý một đối tượng dịch hại, mà còn là sự chuyển đổi trong tư duy sản xuất, từ phụ thuộc vào hóa chất sang quản lý dựa trên hệ sinh thái; từ sản xuất đơn thuần sang phát triển nông nghiệp hài hòa với tự nhiên.
Tại hội thảo, nhiều nội dung chuyên sâu được các chuyên gia, nhà khoa học trình bày, tập trung vào sinh học, sinh thái học của ốc bươu vàng (Pomacea spp.) - cơ sở khoa học cho quản lý phù hợp trên đồng ruộng, các biện pháp quản lý an toàn và định hướng quản lý theo hướng sinh học.
Các tham luận phân tích thực trạng gây hại của ốc bươu vàng tại Đồng Tháp và một số tỉnh vùng Đồng bằng sông Cửu Long; chia sẻ kinh nghiệm thực tế trong quản lý tại tỉnh Cà Mau; đồng thời đánh giá tác động của hóa chất diệt ốc đến đa dạng sinh học trong hệ sinh thái ruộng lúa.
Đại biểu tham dự hội thảo chụp ảnh lưu niệm
Hiện nay, ốc bươu vàng tiếp tục là đối tượng gây hại đáng lo ngại trên nhiều diện tích lúa, đặc biệt ở giai đoạn lúa mới gieo sạ. Trước đây, nhiều địa phương chủ yếu dựa vào thuốc hóa học để phòng trừ. Tuy nhiên, việc lạm dụng thuốc diệt ốc đang bộc lộ nhiều hạn chế như ảnh hưởng đến sinh vật có lợi, làm suy giảm đa dạng sinh học và tác động tiêu cực đến môi trường đồng ruộng.
Do đó, xu hướng quản lý hiện nay chuyển mạnh sang các giải pháp tổng hợp, giảm phụ thuộc hóa chất, phù hợp định hướng sản xuất nông nghiệp sinh thái và tăng trưởng xanh. Trong đó, các giải pháp được ngành chuyên môn khuyến cáo gồm:
+ Thực hiện vệ sinh đồng ruộng, phát quang bờ bụi, khơi thông dòng chảy để hạn chế nơi cư trú và sinh sản của ốc.
+ Thu gom ổ trứng và bắt ốc thủ công vào đầu vụ nhằm giảm mật số ngay từ sớm.
+ Điều tiết mực nước hợp lý trên ruộng lúa, nhất là giai đoạn lúa mới gieo sạ để hạn chế ốc gây hại.
+ Sử dụng lưới chắn, rào chắn ở các cống lấy nước nhằm ngăn ốc xâm nhập vào ruộng.
+ Tăng cường áp dụng biện pháp sinh học, bảo tồn thiên địch và hệ sinh thái tự nhiên trong ruộng lúa.
+ Chỉ sử dụng thuốc bảo vệ thực vật khi thật cần thiết, đúng nguyên tắc và ưu tiên các hoạt chất ít ảnh hưởng môi trường.
Nhiều ý kiến tại hội thảo cũng cho rằng việc quản lý ốc bươu vàng cần có sự phối hợp đồng bộ giữa ngành chuyên môn, chính quyền địa phương, hợp tác xã và nông dân. Nếu chỉ xử lý riêng lẻ từng ruộng sẽ khó đạt hiệu quả lâu dài do ốc có khả năng phát tán nhanh theo hệ thống kênh mương và nguồn nước.
Tại Hội thảo này các địa phương, nhà khoa học và ngành nông nghiệp cùng trao đổi kinh nghiệm, cập nhật các giải pháp quản lý mới, hướng tới xây dựng hệ thống canh tác lúa an toàn, bền vững, giảm phát thải và thân thiện với môi trường trong thời gian tới góp phần thực hiện Đề án 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.
Trí Tuệ
Trung tâm KN&DVNN Đồng Tháp